ΠΟΛΗ

ΠΟΛΗ
Φωτογραφία:Α.Χατζόπουλος

Παρασκευή, 22 Απριλίου 2016

Αντ. Χατζόπουλου, ΣΚΕΨΕΙΣ ΠΕΡΙ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ


Αντ. Χατζόπουλου, ΣΚΕΨΕΙΣ ΠΕΡΙ ΜΕΓΑΛΗΣ  ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ  
Οι πανάρχαιες, απαράμιλλου κάλλους και συμβολισμού ιερές Ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας, που θα βιώσουμε σε λίγες μέρες, προετοιμάζουν τους πιστούς να εορτάσουν την Ανάσταση και  είναι  προσευχές και δεήσεις των πιστών που γράφτηκαν προς τούτο από τους πατέρες και μελωδούς της Εκκλησίας μας (ύμνοι-ευχές-ικεσίες). Κατά την διάρκεια των αιώνων, όπως ήταν φυσικό, εμπλουτίστηκαν και διαμορφώθηκαν σταδιακά λαμβάνοντας την σημερινή τους μορφή. Τα κείμενα των Ακολουθιών  αποτελούν ταυτόχρονα και κορυφαία δείγματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Δεν θα ήταν υπερβολή να λεχθεί ότι οι μελωδίες με τις οποίες είναι επενδυμένοι οι ύμνοι  της Εβδομάδας των Παθών είναι οι ομορφότερες  συνθέσεις της βυζαντινής μουσικής. Ο όρος Μεγάλη Εβδομάδα απαντάται ήδη από τις «Αποστολικές Διαταγές», αλλά αναφέρεται και από τον  Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Και έχει ξεχωριστή αξία και σημασία και επιπλέον  διαφοροποιείται από το προηγούμενο διάστημα της Σαρακοστής ως μία και μοναδική ανεξάρτητη εκκλησιαστική χρονική ολότητα. Άλλωστε  ο ιερός υμνωδός της Εκκλησίας θεωρεί πεπληρωμένη τν Μ. Τεσσαρακοστή, ήδη από το Σάββατο του Λαζάρου «Την ψυχωφελή, πληρώσαντες Τεσσαρακοστήν, και την Αγίαν Εβδομάδα τον πάθους σου, αιτούμεν κατιδείν Φιλάνθρωπε¨  ψάλλεται στον εσπερινό της Παρασκευής, πριν την Κυριακή των Βαΐων.  Κάθε ημέρα της Εβδομάδας αυτής έχει τον υψηλό συμβολισμό της: η Μεγάλη Δευτέρα τον Ιωσήφ τον Πάγκαλο  που προτυπώνει τον Χριστό, η Μ. Τρίτη την παραβολή των 10 Παρθένων, η Μ. Τετάρτη την άλειψη του Κυρίου με μύρο από την πόρνη γυναίκα, η  Μεγάλη Πέμπτη  τον τετραπλό συμβολισμό, ήτοι  τον Μυστικό  Δείπνο, τον Ιερό  Νιπτήρα, δηλ. το πλύσιμο των ποδιών των 12 Αποστόλων από τον Ιησού Χριστό, όπως περιγράφεται στα Ευαγγέλια του Ματθαίου (23, 6-12), του Λουκά (22, 24-28) και του Ιωάννη (13, 1-20), την Υπερφυά Προσευχή, δηλ. την προσευχή του Ιησού προς τον Πατέρα του μετά τον Μυστικό Δείπνο και λίγο πριν τη σύλληψή του, όπως περιγράφεται στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη (17, 1-26)  και την  προδοσία του Ιούδα, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τη σύλληψη του Ιησού. Το βράδυ της ιδίας ημέρας  τελείται ο όρθρος της Μεγάλης Παρασκευής, στον οποίο αναπαριστάται το Θείο Δράμα της Σταύρωσης και διαβάζονται τα 12 Ευαγγέλια που περιγράφουν τα γεγονότα από τη σύλληψη έως και την ταφή του Χριστού. Το  Μ. Σάββατο το πρωί, τέλος, στην Ακολουθία του Εσπερινού και της Λειτουργίας  εορτάζουμε την ταφή και την εις  Άδου κάθοδο του Ιησού Χριστού. Λόγω κάποιων αναστάσιμων ύμνων της Ακολουθίας αυτής, αλλά και δεδομένου ότι υπέχει θέση Εσπερινού της εορτής του Πάσχα, συχνά ο λαός  ονομάζει την Ακολουθία αυτή ως «Πρώτη Ανάσταση».
Ο ιερός υμνωδός    σε όλες τις Ακολουθίες τονίζει διαρκώς την σημασία  των πιστών, οι οποίοι  τις βιώνουν: επαίρονται,  επί παραδείγματι,  ενθέως κατά την Γέννηση του Κυρίου, δεύτε πιστοί επαρθώμεν ενθέως  και σ΄ αυτούς ανήκει  το Πάσχα των πιστών, το Πάσχα  Κυρίου Πάσχα (Στιχηρά των Χριστουγέννων και του Πάσχα αντιστοίχως). Η παρουσία των πιστών στους Ναούς και η συμμετοχή τους στις Ακολουθίες  λαμπρύνει   τις ιερές στιγμές  της κάθε Ακολουθίας.  Και όπως  αναφέρει ο Απόστολος Πέτρος,  τα  πρόβατα τα  πλανηθέντα,   επιστρέφουν στον ποιμένα Χριστό. Αγιάζονται στους Ναούς καθ΄ όλο το έτος και προσκυνούν το Πάθος και την Ανάστασή του κατά τις Άγιες ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδος και του Πάσχα. Σώζονται φυσικά μόνο   με την ομολογία της πίστεως: «εάν ομολογήσης εν τω ονόματι σου Κύριον Ιησούν, και πιστεύσης εν τη καρδία σου ότι ο Θεός αυτόν ήγειρεν εκ νεκρών, σωθήση», Ρωμ. 10, 9. Διαρκής  ο αγώνας και οι προθέσεις των αγαθές,  υπάρχουν όμως οι κοσμικές αντιθέσεις της  ζωής, η διαρκής πτώση και η διαρκής άνοδος: «Στειρωθέντα μου τὸν νοῦν, καρποφόρον ὁ Θεός, ἀνάδειξόν με, γεωργὲ τῶν καλῶν, φυτουργὲ τῶν ἀγαθῶν, τῇ εὐσπλαγχνίᾳ σου», αναφέρει ο μεγάλος Σύρος εκ Δαμασκού ποιητής  και υμνογράφος Ανδρέας Αρχιεπίσκοπος  Κρήτης (660-740), στον Κανόνα που ψάλλεται κατά το Απόδειπνο της Μ. Τρίτης. Έχουμε οι άνθρωποι την πρόθεση για το καλό και το αγαθό, αλλά οι μικρότητες της ανθρώπινης φύσεως  και η  καθημερινότητα της ζωής και οι  μέριμνές της, μας προκαλούν πνευματική στείρωση του νοός.  Αλλά ο Θεός των όλων,  ο γεωργός των καλών και ο φυτουργός των αγαθών  με την ευσπλαχνία του, μας  αναδεικνύει καρποφόρους πνευματικά και τίποτα  δεν γίνεται  δίχως την χάρη του. Παρόμοιες  έντεχνες ποιητικές και λογοτεχνικές φόρμες με στιχουργικό ύψος,  όπως αυτή του Ανδρέου Κρήτης, αλλά και επαναλαμβανόμενα λογοτεχνικά σχήματα   παρηχήσεων των φθόγγων και καταπληκτικών αντιθέσεων και οξύμωρων σχημάτων,  έχουμε πολύ συχνά στην εκκλησιαστική υμνογραφία. Το εξ αυτών   εξαγόμενο συμπέρασμα και νόημα είναι η θετική θέση της Ορθόδοξης Εκκλησίας προς όφελος των πιστών. Αυτό προσπαθούν οι υμνογράφοι: την οικοδομή των πιστών με την μεγαλειώδη  αυτή διδακτική ποίηση. Τα παραπάνω  υπάρχουν και στις Ακολουθίες των ημερών αυτών, οδηγώντας βαθμιαία τους πιστούς στην ανάτασή τους μέσα από την  Ανάσταση του Κυρίου. Έτσι την Μεγάλη Τρίτη ο υμνωδός με την εκπληκτική παρήχηση των  γραμμάτων  π και σ ,  μας λέει ότι  η αμαρτωλός γυναίκα ήταν μεν απελπισμένη (απεγνωσμένη)  από τον βίο της,  είχε όμως  παράλληλα και την  επίγνωση (επεγνωσμένη)  του τρόπου της σωτηρίας της δίπλα στο Χριστό.  Έτσι γίνεται από άσωτη σώφρων και επιπλέον από βεβυθισμένη βρίσκει τον λιμένα της σωτηρίας, τον Χριστό.  Τον  παρακαλεί  λέγοντας  μη με την πόρνην απορρίψεις  ο τεχθείς εκ παρθένου,  όπου ο υμνωδός εξυμνεί  την υπεροχή και την αξία της παρθενίας σε σχέση με την πορνεία. Δεινόν η ραθυμία, μεγάλη η μετάνοια  αναφέρει άλλο τροπάριο, όπου τονίζεται η αξία της μετανοίας και της ψυχικής εγρήγορσης. Και ενώ   προχωρούμε προς την Ανάσταση ο Ιούδας με την «οξύμωρη» πράξη του  πωλεί τον ατίμητον , ο δε   σταυρός του Κυρίου, το σύμβολο θανάτου κατ’ άλλους  γίνεται για μας η  Ζωή και Ανάστασις. Με την εξαιρετική παρήχηση του λ   στις λέξεις λοχεία και λόγχη,  η Κασσιανή μοναχή στον Κανόνα της που ψάλλεται την Μεγάλη Παρασκευή, μας υπενθυμίζει ότι ο ζωοδότης Χριστός υπέφερε στο σταυρό  Εξ αλοχεύτου προελθών λογχευθείς την πλευράν ζωοδότα. Και κατά την σταύρωση της ανθρωπίνης φύσεως του Χριστού ακόμη και ο ήλιος, η πηγή της ζωής έχασε το φώς του: ο ήλιος εσκοτίζετο,  σύμφωνα με το Ιερό Ευαγγέλιο.  Και ενώ στον τάφο υπάρχει θάνατος  και  λύπη, για τους πιστούς  εκεί βρίσκεται η ζωή η εν τάφω κειμένη, ο αθάνατος Λόγος του Θεού. Αλλά ανατέλλει η Ζωή από το σφραγισμένο μνήμα: η ζωή εκ τάφου ανέτειλας Χριστέ ο Θεός. Την ημέρα της Κυριακής της Αναστάσεως και κάθε Κυριακή του χρόνου, στο διηνεκές, ο ανίκητος φαινομενικά θάνατος, νικάται με την Ανάσταση του Χριστού και όλοι οι πιστοί εν ενί στόματι ψάλλουν το Χριστός Ανέστη, που είναι ο ύμνος των ύμνων, η καταπάτηση του θανάτου από τη μια και το χάρισμα της Ζωής από την άλλη,   για όλους  τους Χριστιανούς.  
δρ Αντώνιος Χατζόπουλος, Απρίλιος 2016


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου